“สร้างอำนาจร่วมเพื่อกลุ่มเข้มแข็งจากภายใน”

ตัวชี้วัดหนึ่งของการเป็นกลุ่มจัดตั้งที่เข้มแข็งจากภายในนั่นคือ กลุ่มเรามีวัฒนธรรมการใช้อำนาจร่วมหรือไม่ และมีโครงสร้างกลุ่มที่เกื้อหนุนให้สมาชิกได้พัฒนาอำนาจภายในและอำนาจกระทำการหรือไม่   

ใน #howtoจัดตั้งกลุ่ม เราพูดถึงการตั้งเป้าหมายกลุ่ม กระบวนการแสวงหาฉันทามติ การสร้างพื้นที่ปลอดภัย สิ่งเหล่านี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อกลุ่มมีวิธีคิดและเชื่อมั่นในการใช้อำนาจร่วมทำไมต้องใช้อำนาจร่วม?

ก่อนอื่นมาทำความเข้าใจก่อนว่า “อำนาจ” มี 4 ประเภท

1. อำนาจเหนือ (power-over) หมายถึง การที่บุคคล/กลุ่ม ใช้แหล่งอำนาจที่ตนมีอยู่ในการควบคุม แสวงประโยชน์ นิยามประสบการณ์ หรือตัดสินใจให้บุคคล/กลุ่มอื่น

2. อำนาจร่วม (power-sharing) หมายถึง การที่บุคคล/กลุ่ม ใช้แหล่งอำนาจที่ตนมีอยู่เพื่อตัดสินใจร่วมกับบุคคลหรือกลุ่มอื่น หรือสนับสนุนอีกบุคคล/กลุ่ม

3. อำนาจกระทำการ (power-to) หมายถึง อำนาจที่ส่งผลต่อผลลัพธ์ เป็นความสามารถในการลงมือทำเพื่อตนเองและผู้อื่น

4. อำนาจภายใน (power-within) หมายถึง ความรู้สึกถึงคุณค่าในตนเอง การเคารพตนเอง การรู้จักตนเอง การตระหนักรู้และยอมรับถึงศักยภาพ ขีดจำกัด ความฝันความปรารถนาของตนเอง

สังคมของเราอยู่ภายใต้วัฒนธรรมอำนาจเหนือมาเป็นเวลายาวนาน ผู้ปกครองใช้อำนาจเหนือกดขี่บีฑาผู้ใต้ปกครองให้สยบยอมไม่หือไม่อือเพื่อจะได้ปกครองง่ายโดยใช้แหล่งอำนาจที่มีอยู่ในมือคือ อาวุธ กฎหมาย ยศตำแหน่ง ฐานะการเงิน บารมี ความอาวุโส ชนชั้นวรรณะ ฯลฯ อำนาจเหนือนำไปสู่การกดขี่เบียดขับผู้คนไปอยู่ชายขอบ ทำให้คนส่วนใหญ่รู้สึกไร้อำนาจที่จะลุกขึ้นมากระทำสิ่งต่างๆ ด้วยตนเอง 

นั่นคือภาพสังคมใหญ่ ถ้าสโคปเฉพาะในกลุ่ม องค์กร หรือชุมชน จะพบว่าลักษณะของกลุ่ม/องค์กร/ชุมชนที่มีการจัดตั้งแบบใช้วัฒนธรรมอำนาจเหนือคือ มีระบบสั่งการจากบนลงล่าง มีผู้นำ แกนนำ หรือบอร์ดที่มีเอกสิทธิ์ในการตัดสินใจเรื่องต่างๆ แล้วมอบหมายให้สมาชิกดำเนินการตามคำสั่ง มีระบบระเบียบกฎเกณฑ์ข้อห้ามข้อปฏิบัติที่ชัดเจนโดยสมาชิกมีหน้าที่ปฏิบัติตามไม่อาจโต้แย้ง

เรามักพบลักษณะดังกล่าวในกลุ่มองค์กรทางการ สถาบันการศึกษา สถาบันการเมือง บริษัทใหญ่ๆ หรือโรงงานที่มุ่งผลผลิตเป็นที่ตั้ง 

แต่ในการเป็นกลุ่มจัดตั้งที่มีเป้าหมายเปลี่ยนแปลงสังคมสู่ความเท่าเทียมเป็นธรรม เราจำเป็นต้องสร้างวัฒนธรรมการใช้อำนาจร่วมให้เกิดขึ้นในกลุ่ม เพื่อท้าทายสังคมอำนาจเหนือที่กดทับศักยภาพของผู้คนไว้

วัฒนธรรมอำนาจร่วมจะนำไปสู่การเสริมพลังอำนาจกระทำการและอำนาจภายในให้สมาชิกได้ตระหนักในศักยภาพของตนที่จะลุกขึ้นมาสร้างการเปลี่ยนแปลงเพื่อบรรลุเป้าหมายร่วมกัน

อำนาจร่วมสร้างอย่างไร?

• พัฒนาอำนาจภายในเพื่อใช้อำนาจร่วมได้อย่างมีประสิทธิภาพ ถ้าฐานอำนาจภายในเราไม่เข้มแข็งพอเราจะกลับสู่การใช้อำนาจเหนือ

• มีทักษะการใช้อำนาจร่วม ได้แก่ การฟัง การตั้งคำถาม การฟา การจับประเด็น

• ปรับเปลี่ยนกระบวนการทำงานหรือโครงสร้างของกลุ่มให้กลุ่มสามารถรับฟังกันและกัน มองเห็นกันและกันอันจะนำไปสู่การใช้อำนาจร่วมได้

มักมีความสับสนว่าการใช้อำนาจร่วมแปลว่าต้องตัดสินใจร่วมกันทุกครั้งทุกเรื่อง อันที่จริงมีอำนาจอีกชนิดหนึ่งเรียกว่า อำนาจหน้าที่ (authority) เป็นมติที่ประชุมที่มอบหมายให้บุคคลนั้นๆ ใช้อำนาจหน้าที่ของตนตามขอบเขตที่มี แต่อำนาจหน้าที่ของบุคคลแต่ละคนนั้นต้องเกิดจากการใช้อำนาจร่วมของกลุ่ม

ดูตารางนี้ในรูปแบบตัวหนังสือ

อ่านเพิ่มเติม

• Starhawk, Dreaming in the Dark: Magic, Sex and Politics (Beacon Press, 1997)
• กิตติชัย งามชัยพิสิฐ, ฟาสามัญ (มูลนิธิความร่วมมือสันติภาพ, 2566)